Paragraaf grondbeleid

Inleiding

Terug naar navigatie - Inleiding

De paragraaf bevat ten minste:

a. een visie op het grondbeleid in relatie tot de realisatie van de doelstellingen van de programma's die zijn opgenomen in de begroting;
b. een aanduiding van de wijze waarop de gemeente het grondbeleid uitvoert;
c. een actuele prognose van de te verwachten resultaten van de totale grondexploitatie;
d. een onderbouwing van de geraamde winstneming;
e. de beleidsuitgangspunten omtrent de reserves voor grondzaken in relatie tot de risico's.

In deze paragraaf gaan wij in op het grondbeleid van de gemeente Meppel en de te verwachten resultaten van de bouwgronden in exploitatie. Na een beschrijving van de (macro)economische en beleidsmatige ontwikkelingen wordt in deze paragraaf ingegaan op het verloop binnen de grondexploitaties, de te verwachten resultaten en de reserves/voorzieningen in relatie tot de risico’s.

Ontwikkelingen

Terug naar navigatie - Ontwikkelingen

Macro-economische ontwikkelingen
De economische conjunctuur is in grote mate bepalend voor het functioneren van de lokale economie. Door macro-economische ontwikkelingen is een hoge inflatie ontstaan die globaal doorwerkt. Diverse maatregelen van onder andere de FED en de ECB om de hoge inflatie te beperken, hebben de stijging van de inflatie doen afnemen. 

Woningmarkt
De woningmarkt trekt verder aan en woningprijzen blijven stijgen. Loonstijgingen en een verdere daling van de hypotheekrente dragen bij aan een verbeterd koopsentiment. Dit wordt ook bevestigd door de actuele cijfers van het NVM. Volgens de NVM-regio-indeling maakt Meppel deel uit van de regio “Zuidwest -Drenthe”. Hiertoe behoren ook de gemeente De Wolden, Hoogeveen en Westerveld. 
Voor deze regio zijn in het tweede kwartaal 2024 (Q2) de volgende ontwikkelingen waar te nemen:
-    310 verkochte woningen;
-    het aantal verkopen ten opzichte van een jaar eerder is gedaald met 3,7%;
-    de gemiddelde verkoopprijs van een woning is gestegen van € 369.000 naar € 405.000;
-    de prijsontwikkeling ten opzichte van een jaar eerder bedraagt dus +11%.
Bron: NVM (juli 2024)

Bovengenoemde effecten werken door in de begin 2024 geactualiseerde grondprijzennota van de Gemeente Meppel en in de herzieningen van de grondexploitaties per 1 januari 2024. 

De woningprijzen stijgen harder dan verwacht. De toename van de woningprijzen komt deels door de verhoging van de NHG-grens per 1 januari 2024, waardoor (vooral starters) meer konden lenen. De lonen stijgen hard en zullen dat voorlopig ook nog wel even doen, waardoor er meer betaald kan worden voor een woning. Samen met het beperkte woningaanbod en de lagere hypotheekrente leidt dit tot stijgende verkoopprijzen. Bron: Woningmarktrapport ABN Amro (juli 2024)

Grondprijzen woningbouw
De prijzen voor bouwmaterialen lijken te stabiliseren, maar de loonkosten zijn behoorlijk gestegen, waardoor de totale bouwkosten blijven stijgen. De woningprijzen stijgen ook nog steeds, vooral door de hogere lonen, het beperkte aanbod en de lagere hypotheekrente. De stijging van de totale bouwkosten is groter dan de stijging van de verkoopprijzen van nieuwbouwwoningen. De (residuele) grondwaarde neemt daardoor af.  

Bedrijfsruimtemarkt
De verwachting is dat de vraag naar bedrijfsruimte voorlopig aanhoudt, mede omdat e-commerce groeit, maar bijvoorbeeld ook omdat de behoefte aan grotere voorraden is toegenomen vanwege onzekerheden in tijdige leveringen. Actie is nodig om tot een oplossing te komen en te voorkomen dat bedrijven niet kunnen groeien of zich elders vestigen, buiten de regio of in het buitenland. 

Dit beeld komt ook naar voren bij de vraag naar nog beschikbare bouwgrond op de bedrijventerreinen in Meppel. Deze vraag is het afgelopen jaar toegenomen, terwijl door grondverkopen steeds minder bouwgrond beschikbaar is. Dit is een belangrijke drijfveer om nieuwe terreinen in exploitatie te nemen, maar ook om ruimte te bieden voor de grote opgave in de energietransitie. Bij de ontwikkeling en realisatie van nieuwe werklocaties op bedrijventerreinen is de stikstofproblematiek nog steeds een remmende factor. (Bouw)vergunningen kunnen niet worden verleend, waardoor bedrijven niet verder kunnen en gronden voorlopig braak blijven liggen.  

Beleidsmatige aspecten

Terug naar navigatie - Beleidsmatige aspecten

In de Nota Grondbeleid zijn spelregels vastgelegd die bepalen hoe de gemeente zich beweegt op de grondmarkt. De gemeente Meppel heeft met de vaststelling van de Nota Grondbeleid (nota van 28 december 2021) bewust gekozen het accent iets te verleggen van een faciliterend naar een meer proactief faciliterend grondbeleid. Dit is gedaan om meer sturing te kunnen geven aan de realisatie van gemeentelijke ruimtelijke ambities en komt ook beter overeen met de ontwikkelpraktijk. Het risicomanagement van de bouwgronden in exploitatie (actieve grondexploitaties) wordt jaarlijks in beeld gebracht en herzien.

In de actuele grondexploitaties zijn de volgende parameters gehanteerd:

Parameters grondexploitaties 2024 2025 2026 2027
per 1-1-2024 e.v.
Opbrengstenstijging
Woningbouw 1,5% 2,0% 2,0% 2,0%
Maatschappelijk vastgoed 1,5% 1,5% 1,5% 2,0%
Bedrijventerreinen / kantoren 1,5% 1,5% 1,5% 2,0%
Parameters grondexploitaties 2024 2025 2026 2027
per 1-1-2024 e.v.
Kostenstijging
Verwervingskosten 1,5% 2,0% 2,0% 2,0%
Grond, weg en waterbouw (GWW) 3,0% 2,0% 2,0% 2,0%
Plankosten en VTU 5,0% 4,0% 4,0% 2,0%
Overige parameters
Discontovoet (netto contant maken) 2,0% 2,0% 2,0% 2,0%
Rekenrente kosten/opbrengsten 2,2% 2,2% 2,2% 2,2%

Voor (sociale) woningbouw wordt de komende jaren een gemiddelde stijging van 2,0% verwacht. Voor maatschappelijke voorzieningen en bedrijventerreinen/kantoren wordt verwacht dat de grondwaarde zich de komende jaren ontwikkelt met 1,5%. 

Bij de herziening van de grondexploitaties zijn per 1 januari 2024 parameters geadviseerd over rente, kosten- en opbrengstenstijgingen, die zijn verwerkt in de actualisatie van de grondexploitaties. Bij de volgende actualisatie van de grondexploitaties van Meppel zullen de effecten van de nieuwe cijfers/indexen (financieel) zichtbaar worden. 

Prognose resultaten grondexploitaties

Terug naar navigatie - Prognose resultaten grondexploitaties

In onderstaande tabel zijn de verwachte resultaten van de grondexploitaties op netto contante waarde per 1-1-2024 weergegeven. Deze stand is ontleend aan het MeerjarenPerspectief Grondexploitaties 2024 dat  op 20 juni 2024 is vastgesteld.

Prognose Bouwgronden in exploitatie (op basis van NCW) bedragen x € 1.000 Resultaat
1-1-2024
Positief resultaat
Danninge Erve € 425
Nieuwveense Landen € 1.681
Noord III/IV € 7.035
Oevers D € 3.093
Oevers E € 858
Subtotaal € 13.092
Negatief resultaat
Kop van Noordpoort € -72
Blankenstein € -2.960
Subtotaal € -3.032
Totaal € 10.060

Overzicht winstnemingen

Terug naar navigatie - Overzicht winstnemingen

De tussentijdse winstneming wordt conform de BBV-richtlijnen bepaald aan de hand van de zogenaamde ‘Percentage of Completion methode’. Dit betekent dat voor de grondexploitaties met een positieve resultaatprognose de winst moet worden genomen wanneer deze daadwerkelijk wordt gerealiseerd (naar rato van de gemaakte kosten en opbrengsten) met in achtneming van project specifieke risico’s. In onderstaande tabel is een overzicht gegeven in hoeverre tussentijdse winst is genomen voor positieve grondexploitaties.

Winstneming Winstprognose Risicoafslag Winstprognose Kosten Opbrengsten Totaal tuss.
bedragen x € 1.000 1-1-2024 na risicoafslag (% realisatie) (% realisatie) winstneming
Danninge Erve € 425 € 11 € 414 81% 49% € 165
Nieuwveense Landen € 1.681 € 2.679 € -998 53% 33% € -
Noord III/IV € 7.035 € 2.079 € 4.956 36% 0% € -
Oevers D € 3.093 € 13 € 3.079 98% 72% € 2.165
Oevers E € 858 € 23 € 835 89% 81% € 600
Totaal € 13.092 € 4.805 € 8.287 € 2.930

In de jaarrekening 2023 is per saldo afgerond € 463.000 aan tussentijdse winst genomen, zijnde het verschil tussen reeds genomen winst in de voorgaande jaren (€ 8.037.000) en de totale tussentijdse winstneming op basis van de geactualiseerde berekening (€ 8.500.000).

De grondexploitatie Het Vledder is afgerond en afgesloten. De grondexploitaties voor bedrijventerreinen Oevers D en Oevers E zijn ver gevorderd wat betreft de gerealiseerde kosten en opbrengsten, terwijl de risico inschatting beperkt is. Dit verklaart waarom er reeds een aanzienlijke winstneming heeft plaatsgevonden. 

De winstneming voor andere grondexploitaties is (nog) beperkt omdat er sprake is van een hogere risico inschatting van project specifieke risico’s of in beperkte mate opbrengsten zijn gerealiseerd.

Overzicht voorzieningen

Terug naar navigatie - Overzicht voorzieningen

De hoogte van de benodigde voorzieningen wordt bepaald aan de hand van de Netto Contante Waarde van onze verliesgevende bouwgronden in exploitatie (Nota Grondbeleid, paragraaf 3.7.2).

Voorzieningen Stand
bedragen x € 1.000 1-1-2024
Kop van Noordpoort € 72
Blankenstein € 2.960
Totaal € 3.032

In de ‘Nota reserves en voorzieningen’ is opgenomen dat voorziene verliezen worden verwerkt in de jaarrekening zodra zij bekend zijn. De hoogte van de voorzieningen wordt jaarlijks opnieuw bepaald bij vaststelling van de jaarrekening.

Verloop boekwaarde

Terug naar navigatie - Verloop boekwaarde

In navolgende tabel is het verloop van de boekwaarde weergegeven. De totale boekwaarde (gemaakte kosten minus gerealiseerde baten) van alle bouwgronden in exploitatie bedraagt afgerond € 40,4 miljoen per 1-1-2024. Daartegenover staat een bedrag van circa € 3 miljoen aan voorzieningen. De netto boekwaarde komt daarmee uit op afgerond € 37,4 miljoen per 1-1-2024.

Verloop boekwaarde Boekwaarde Boekwaarde Boekwaarde Boekwaarde Boekwaarde Boekwaarde Boekwaarde
bedragen x € 1.000 31-12-2023 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026 31-12-2027 31-12-2028 31-12-2029
Blankenstein € 4.037 € 2.940 € - € - € - € - € -
Danninge Erve € 3.567 € 4.376 € 4.629 € 2.545 € 1.674 € -428 € -
Kop van Noordpoort € 2.488 € 4.071 € 2.525 € 1.222 € -458 € - € -
Nieuwveense Landen € 15.451 € 21.916 € 13.193 € 4.680 € 545 € -4.004 € -
Noord III/IV € 12.384 € 10.452 € 9.534 € 9.750 € 9.967 € 10.190 € 9.957
Oevers D € 1.966 € 1.798 € 1.953 € -371 € -2.786 € -5.317 € -
Oevers E € 528 € -7 € -606 € - € - € - € -345
Totalen projecten € 40.420 € 45.545 € 31.229 € 17.827 € 8.943 € 441 € 9.612
Voorziening € -3.032 € -3.032 € -72 € -72 € -72 € - € -
Totaal € 37.388 € 42.513 € 31.158 € 17.755 € 8.871 € 441 € 9.612

De meerjarenprognose gaat uit van de verwachting dat de totale boekwaarde (na verrekening met de verliesvoorziening) het komend jaar zal oplopen, vooral door de grondverwerving en bouw- en woonrijpmaken in Nieuwveense Landen. De jaren daarna zal de boekwaarde afnemen door de uitgifte van bouwgronden en het afsluiten van bouwgronden in exploitatie (BIE’s).

In de begroting is vanuit het voorzichtigheidsbeginsels geen rekening gehouden met tussentijdse winstneming in de komende jaren. Dit komt daarom ook niet tot uitdrukking in het verwacht verloop van de boekwaarde.

Risico’s

Terug naar navigatie - Risico’s

Op basis van de Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen wordt jaarlijks een uitgebreide risicoanalyse uitgevoerd. De afzet van bouwgrond vormt het grootste risico. Vertraging in de uitgifte leidt tot een toename van rentelasten, planontwikkeling- en beheerskosten. Het risicomanagement is vooral gericht op de beheersing van project specifieke risico's. Deze risico's worden in mindere mate beïnvloed door macro-economische ontwikkelingen. 

Bij de jaarlijkse herziening van de grondexploitaties per 1 januari zal dit tot uiting komen bij de bepaling van de benodigde (risico)voorzieningen. Voor een nadere toelichting van de risico's, in relatie tot de huidige reservepositie van de gemeente, wordt verwezen naar de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.