Het programma 'Kiezen voor de Toekomst' heeft als doel om de ambtelijke organisatie door te ontwikkelen tot een eigentijdse en dynamische organisatie die innovatief kan omgaan met maatschappelijke ontwikkelingen. Daarnaast beoogt het programma preventie in het Sociaal domein te versterken en Wijk- en dorpsgericht werken breder als werkwijze toe te passen. Deze opgaven moeten gezamenlijk niet alleen leiden tot inhoudelijke verbeteringen, maar ook zorgen voor de noodzakelijke besparingen op de begroting.
De aanpak van het programma verloopt via vijf vastgestelde bestuursopdrachten:
- Wijk- en dorpsgericht werken als vliegwiel
- Preventie in het Sociaal domein + besparingen middellange termijn
- Investeren in de Toekomst
- Besparingen middellange termijn Fysiek domein
- Financiën Kiezen voor de Toekomst
Vier van deze opdrachten sturen op de inhoudelijke doelen, terwijl de vijfde opdracht expliciet in het leven is geroepen om de financiële samenhang en gerealiseerde besparingen te bewaken. De bestuurlijke en ambtelijke samenhang wordt tot slot geborgd door een stuurgroep, waarbij één directeur optreedt als ambtelijk opdrachtgever die het toezicht houdt op de uitvoering van de bestuursopdrachten.
De investeringsbedragen die nodig zijn in de aanloop naar de besparingen, zijn ook in de begroting opgenomen. De bijbehorende bedragen zijn hieronder in een tabel samengevat:
| Omschrijving (bedragen x 1.000) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 e.v. | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| incidenteel | incidenteel | incidenteel | incidenteel | structureel | ||
| Korte termijn | Technisch | 200 | 200 | 200 | 200 | 200 |
| Middellange termijn | Sociaal | 200 | 600 | 800 | 800 | |
| Fysiek | 200 | 1.000 | 1.000 | 1.000 | ||
| Bedrijfsvoering | 200 | 1.000 | Zie O3 | Zie O3 | ||
| Lange termijn | O1. Preventie | -500 | -700 | -600 | 200 | 400 |
| O2. WDW als vliegwiel | -200 | -200 | -200 | 300 | 300 | |
| O3. Effectiviteit | -1.700 | -1.600 | -1.700 | -1.800 | ||
| Onderzoeken | 1.500 | 2.500 | ||||
| Nieuw beleid | -500 | -1.000 | -1.000 | |||
| Inkomstenverhoging | 1.000 | 2.000 | 2.000 | |||
| Totaal (netto) | -2.200 | -1.700 | 800 | 3.200 | 6.200 | |
| (plus = voordeel) | ||||||
Korte termijn 2027
De beperkte besparingen voor de korte termijn van € 0,2 miljoen per jaar die vanaf 2026 is opgenomen in de perspectiefnota, is bij de programmabegroting 2026-2029 volledig ingevuld door administratieve bijstellingen.
Middellange termijn 2027
Voor de middellange termijn zijn de genoemde besparingen als volgt ingevuld.
Sociaal
Bij de invulling van de besparingen voor de middellange termijn binnen het Sociaal domein is gekozen voor realistische maatregelen die geen of slechts beperkte impact hebben op inwoners.
- Wmo (€ 105.000): nadere bestandsanalyse en herziening van indicaties voor doelgroepenvervoer (€ 50.000), efficiëntere inrichting van de cliëntondersteuning (OCO) (€ 30.000) en hantering van het landelijk toetsingskader en het HHM Normenkader (€ 25.000).
- Leerlingenvervoer (€ 50.000): aanpassen van indicaties door meer te sturen op eigen regie van ouders/leerlingen en zelfstandige vervoersvormen.
- Cultuur (€ 20.000): verlaging van de gemeentelijke bijdrage aan de subsidieregeling Amateurkunst. De besparing wordt opgevangen via provinciale cofinanciering uit het Noaberschapsfonds.
- Diversen (€ 41.000): aframing van budgetten op basis van de actuele inzichten en de verwachte uitputting, waaronder (het achterhaalde) monitoringbudget (€ 28.000), het budget voor toegang en 1e lijnsvoorzieningen (€ 10.000) en de tolkenkosten (€ 3.000).
Fysiek
- Toerekening straatreiniging (€ 155.000): de kosten voor straatreiniging worden deels toegerekend aan de Afvalstoffenheffing (€ 77.500) en deels aan de Rioolheffing (€ 77.500).
- Subsidie NICE (€ 25.000): Vermindering of stopzetting van de subsidie aan NICE.
- Warmteplan (€ 20.000): Bijstelling van het budget op basis van de planning opstellen warmteplannen.
Bedrijfsvoering
- Publiekszaken (€ 41.000): Daling van de loonkosten door het aanpassen van de openingstijden (avondopenstelling en vrijdag).
- Het overige deel (€ 159.000) vangen we op binnen de personeelsbegroting door het niet invullen van natuurlijk verloop. Dat kan omdat herverdeling van werkzaamheden en het digitaliseren van processen leiden tot urenbesparing. Het structurele effect landt in 2028 waardoor we voor 2027 een incidenteel beroep doen op het investeringsbudget voor 'Investeren in de Toekomst'.
Lange termijn
'Kiezen voor de Toekomst' heeft, zoals aangegeven, als doel om zowel structurele verbeteringen te realiseren als besparingen. Hieronder staat aangegeven wat de stand van zaken is met betrekking tot het vormgeven aan deze ambitie.
Wijk- en dorpsgericht werken als vliegwiel
- Doelstelling: Het doel is om helder inzicht te krijgen in hoe WDW werkt als een vliegwiel voor samenwerking (zowel intern als extern) en om dit verder door te ontwikkelen. Daarnaast wordt onderzocht hoe dit maatschappelijk rendement oplevert en bijdraagt aan een doelmatige inzet van middelen, met een verwachte doelmatigheidswinst van circa € 300.000 per jaar (die neerslaat in andere programma's). Het uiteindelijke streven is een effectievere, integraal en meer samenhangende manier van werken, vastgelegd via wijk- en dorpsagenda’s.
- Aanpak: De aanpak bestaat uit een extern onderzoek dat wordt uitgevoerd door Twynstra en Gudde. De onderzoeksmethodiek omvat literatuuronderzoek, interviews met betrokken partijen, casestudies van projecten en vergelijkend onderzoek naar werkmethoden. De inzichten uit dit onderzoek worden vervolgens geïmplementeerd in de werkwijze en wijkagenda’s, ondersteund door een adviesbureau en een gereserveerde voorinvestering voor implementatiekosten.
- Voortgang: Het onderzoek van Twynstra en Gudde is in de eerste helft van 2026 uitgevoerd en is recent afgerond. Het onderzoek laat ook zien dat WDW nog meer kan opleveren. Dat kan als signalen uit wijken en dorpen vaker worden gebruikt bij beleid, het maken van keuzes en het nemen van besluiten. Zo kan de gemeente beter aansluiten bij wat inwoners belangrijk vinden. Om dit te bereiken, maken we WDW een steviger onderdeel van onze manier van werken. Daarom staat in 2027 de verdere ontwikkeling van WDW centraal. In 2027 gaan we:
- Een gezamenlijke visie en werkwijze maken;
- Duidelijk maken welke rol gebiedsmanagers, wijkregisseurs en samenwerkingspartners hebben;
- Gebiedsagenda's een centrale plek geven in de samenwerking.
Preventie in Sociaal domein
- Doelstelling: het doel is de duurzame beweging naar de voorkant voort te zetten door de sociale basis, gerichte preventieve voorzieningen en lichte en collectieve vormen van ondersteuning door te ontwikkelen en te versterken. Hierdoor kunnen ondersteuningsvragen, waar mogelijk, eerder en zo licht mogelijk worden opgepakt, wordt de afhankelijkheid van specialistische en geïndiceerde zorg verminderd en blijven de zorgkosten beheersbaar. Tegelijkertijd blijft passende (formele) ondersteuning beschikbaar voor inwoners die deze het meest nodig hebben.
- Aanpak: de bestuursopdracht Sociaal domein, waaronder de onderzoeksopdracht ‘Preventie in het Sociaal domein’, is uitgewerkt in een projectplan, waarin de financiële verwachtingen, risico’s en beoogde resultaten zijn vastgelegd. De uitvoering van de onderzoeksopdracht vindt plaats langs drie actielijnen, gericht op de doorontwikkeling van de sociale basis, het versterken van preventieve voorzieningen en het stimuleren van lichte en collectieve vormen van ondersteuning. Hiermee wordt ingezet op het versterken van preventie en op een verschuiving van zwaar naar licht en van individueel naar collectief. De actielijnen zijn ondergebracht in twee samenhangende projecten. Voor de monitoring van de bestuursopdracht wordt een systematiek ontwikkeld waarmee de voortgang, effecten en financiële resultaten worden gevolgd.
- Voortgang: de onderzoeksopdracht ‘Preventie in het Sociaal domein’ is in uitvoering. Binnen actielijn 1 (doorontwikkeling sociale basis) zijn belangrijke stappen gezet. De Visie doorontwikkeling sociale basis 2025-2030 is uitgewerkt in een implementatieplan, dat in maart 2026 door het college is vastgesteld. Momenteel wordt gewerkt aan de daadwerkelijke implementatie, waarbij continu wordt gekeken naar de behoeften van inwoners en de effectiviteit van de ingezette maatregelen. Binnen actielijnen 2 en 3 (gerichte preventieve, lichte en collectieve voorzieningen) zijn eveneens verschillende ontwikkelingen in gang gezet, onder andere vanuit de uitvoeringsagenda jeugd. De komende periode worden deze ontwikkelingen verder samengebracht en uitgewerkt binnen een projectmatige aanpak. In 2027 wordt de uitvoering van de onderzoeksopdracht verder voortgezet, waarbij de focus ligt op het versterken van de samenhang tussen de verschillende ontwikkelingen, het monitoren van effecten en het realiseren van de beweging naar de voorkant.
Investering in de Toekomst
- Doelstelling: het doel is om de ambtelijke organisatie voor te bereiden op de toekomst (waaronder de krapte op de arbeidsmarkt en de impact van moderne technologie) door te investeren in de kwaliteit en efficiëntie van de gemeentelijke processen. Concreet moet er een programmaplan komen waarin staat hoe de ambtelijke organisatie in 2030 haar werk kan doen met € 2,5 miljoen structureel minder middelen.
- Aanpak: er wordt een programmaplan gemaakt door de kwartiermaker. De aanpak wordt vormgegeven langs verschillende lijnen: procesgericht werken, zaakgericht werken en datagedreven werken.
- Voortgang: in de afgelopen periode hebben we de basis gelegd voor het programma met nulmetingen en een benchmarkonderzoek. De uitkomsten hiervan zijn verwerkt in het programmaplan ‘Investeren in de Toekomst’. Dit plan wordt in het vierde kwartaal van dit jaar vastgesteld. In 2027 en de jaren daarna ligt de nadruk op de uitvoering van het plan. Daarbij werken we langs twee sporen. Het eerste spoor is het op orde brengen van de kaders en randvoorwaarden. Zo zorgen we voor een stevig fundament voor onze organisatie, onze medewerkers en onze techniek. Het tweede spoor is het toekomstbestendig maken van onze processen. We richten deze opnieuw in en maken werkzaamheden eenvoudiger, meer gestandaardiseerd en verder gedigitaliseerd. Ook zetten we moderne technologieën in, zoals AI.