Paragraaf duurzaamheid

We werken aan een duurzame en toekomstbestendige gemeente. Met het Programma Duurzaam 2024-2028 heeft de raad ambities vastgesteld voor de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, een gezond leefmilieu en circulariteit. In de paragraaf volgen we de voortgang van deze ambities en de bijbehorende indicatoren. Duurzaamheid heeft invloed op bijna alle taken van de gemeente. Daarom werken veel beleidsterreinen hieraan mee.

In deze paragraaf beschrijven we wat we komend jaar gaan doen aan onze doelstellingen, zoals vastgesteld in het Programma Duurzaam 2024-2028. Voor de monitoring van dit programma is deze paragraaf een monitoringsinstrument. Zo kunnen we onze inspanningen nauwkeurig volgen en waar nodig aanpassen.

We richten ons op het tegengaan van CO2-uitstoot. Dit doen we met energiebesparing, aardgasvrije gebouwen, duurzame vormen van energie-opwek en duurzame mobiliteit en industrie. 

Regionale energiestrategie (RES)
De Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 Drenthe is de basis voor de grootschalige energietransitie in Drenthe. In het komende jaar zetten we concrete stappen in de uitvoering. We hebben ons gecommitteerd aan het opwekken van 0,102 TWh windenergie en 0,065 TWh zonne-energie per jaar in 2030. Voor windenergie richten we ons op het ontwikkelgebied Noord IV. Daar combineren we een bedrijventerrein met windenergie en de waterbergingopgave. Voor zonne-energie ligt de focus op grote daken in de gebouwde omgeving, vooral op bedrijventerreinen. Daarnaast verkennen we samen met regionale partners binnen OER A28/A32 de mogelijkheden voor zonnepanelen langs snelwegen. We onderzoeken de mogelijkheden om de ontwikkeling van zonnepark Nieuwveense Landen te heroverwegen en leggen de uitkomsten hiervan aan de raad voor. Al deze inspanningen zijn gericht op het lokaal en duurzaam opwekken van energie. Onze streefambitie is 100% lokaal eigendom bij grootschalige energieprojecten. Steeds vaker is de vraag niet alleen hoe je duurzame energie opwekt, maar ook of die energie kan worden aangesloten op het net.

Warmtetransitie
We willen in 2040 alle gebouwen van het aardgas af hebben. Hiervoor stellen we per wijk, dorp en bedrijventerrein warmteplannen op. Deze geven richting aan de lokale aanpak voor een duurzame energievoorziening. We voeren de vastgestelde warmteplannen (omgevingsprogramma’s) Berggierslanden, Koedijkslanden/Reestlanden/Slingenberg, Oosterboer, Nijeveen en Blankenstein uit. Voor de wijken Haveltermade en Ezinge starten we met het maken van een warmteplan. Met woningcorporaties en huurdersverenigingen maken we prestatieafspraken om toe te werken naar energiezuinige woningen. Rondom Noordpoort worden de mogelijkheden voor een collectieve warmtevoorziening onderzocht. Hierbij moeten diverse financiele en organisatorische vraagstukken worden beantwoord.  Daarnaast herzien we de Transitievisie Warmte om te komen tot een omgevingsprogramma Warmte. 

Geen Spijtmaatregelen
We helpen inwoners om hun woningen te isoleren, energiezuiniger te maken en voor te bereiden op aardgasvrij verwarmen. Het verduurzamen van bestaande woningen en gebouwen is een belangrijke stap in de energietransitie. Via energiecoaches, het Fixteam, het Drents Energieloket en financiële regelingen helpen we inwoners om maatregelen te nemen. Daarnaast werken we samen met woningcorporaties, energiecoöperaties en bewoners aan wijkgerichte verduurzaming en de voorbereiding op de warmtetransitie. Hiermee verminderen we het energieverbruik, de uitstoot van broeikasgassen en verbeteren we het wooncomfort.

Mobiliteit
We zetten duidelijke stappen richting duurzame mobiliteit. We hanteren het STOMP-principe, waarbij lopen en fietsen prioriteit krijgen boven minder duurzame alternatieven, zoals de privéauto. We voeren kleinschalige pilots uit op het gebied van deelvervoer en stimuleren elektrisch rijden en door dit te faciliteren met laadpunten. Voor het aanleggen van publieke laadpunten vanaf 2028 verkennen we verschillende marktmodellen. Binnen het Omgevingsprogramma Mobiliteit maken we diverse beleidsstukken, waarin nadrukkelijk rekening wordt gehouden met onze duurzaamheidsopgaven, zoals klimaatadaptatie, energietransitie en een gezond leefmilieu. Denk hierbij aan maatregelen zoals waterdoorlatende parkeerplaatsen, solar carports en emissievrije zones.

Energienetwerk en netcongestie
Een toekomstbestendig energienet is een belangrijke voorwaarde voor de ontwikkeling van Meppel. De toenemende druk op het elektriciteitsnet heeft gevolgen voor woningbouw, het verduurzamen van woningen en bedrijven, de groei van bedrijventerreinen en de verdere elektrificatie van mobiliteit. Hierdoor staan maatschappelijke en economische ontwikkelingen steeds vaker onder druk. Daarom werken we samen met netbeheerders, de provincie Drenthe en andere gemeenten aan het beperken van netcongestie en de uitbreiding van het energienet. Daarbij ondersteunen we de aanleg van nieuwe energie-infrastructuur, van hoog- en middenspanningsstations tot versterking van het laagspanningsnet in wijken. Samen met ICC-Parkmanagement, Enexis en TenneT signaleren we knelpunten op bedrijventerreinen en onderzoeken we mogelijkheden om de beschikbare netcapaciteit slimmer te benutten.
Ook het nieuwe prioriteringskader van de ACM beïnvloedt hoe schaarse netcapaciteit wordt verdeeld. Dit kan gevolgen hebben voor de planning en realisatie van woningbouw, economische ontwikkelingen en verduurzaming. We volgen deze ontwikkelingen nauwgezet en brengen de gevolgen voor Meppel in beeld. 

We werken samen binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie regio Fluvius. Hier vinden grensoverstijgende onderzoeken plaats, zoals het bijwerken van de regionale stresstesten en het werken aan een nieuwe regionale uitvoeringsagenda. De samenwerking binnen de regio werkt ook door binnen onze gemeente. Zo sluiten we in 2027 aan bij de regionale update van klimaatrisico’s in onze regio en gebruiken we deze als aanvulling van onze lokale stresstesten.

Met het omgevingsprogramma biodiversiteit en de bijbehorende uitvoeringsagenda werken we aan een gezonde en groene leefomgeving. In 2027 zetten we de eerste stappen naar een breder groen-blauw omgevingsprogramma. Daarmee vergroten we de aandacht voor groen, water(overlast), hittestress, droogte en biodiversiteit in de openbare ruimte.

Voor bodem, lucht, water, geluid, fijnstof, stikstof en externe veiligheid gelden wettelijke normen voor bedrijven en inwoners. Hieraan werken we samen met de Omgevingsdienst Drenthe. Met risicogestuurd toezicht zetten we schaarse middelen in waar het moet. Door de komst van de Omgevingswet is een aantal taken van het rijk en provincie overgedragen aan gemeenten. Deze verandering vraagt om extra inspanning. Met onze partners in Drenthe werken we volgens de normen van de Uitvoerings- en Handhavingsstrategie. Zo minimaliseren we de risico’s en optimaliseren we de bedrijfsvoering van onze omgevingsdienst.

In gemeente Meppel streven we naar 100% circulariteit: een systeem waarin we het gebruik van grondstoffen verminderen, er geen afval meer bestaat en waarin we grondstoffen steeds opnieuw gebruiken. 

Circulair bedrijfsleven
Verduurzaming is een onderwerp voor al onze bedrijven. Het gaat hierbij om transities rond grondstoffen, circulariteit en energie. Wij stimuleren dit. Daarom bouwen we samenwerking met ICC-Parkmanagement verder uit. We maken prestatieafspraken op onder andere de thema's duurzaamheid en netcongestie en stellen een gezamenlijke uitvoeringsagenda op. Daarnaast is Port of Zwolle een belangrijke verbinder, die kennis en ervaring rond complexe trajecten als de energietransitie, circulariteit en het beter benutten van bedrijventerreinen bij elkaar brengt.

Circulair bouwen
We stimuleren circulair bouwen door hergebruik van materialen en het verminderen van de hoeveelheid bouwafval om zo onze ruimtelijke ontwikkelingen te verduurzamen. Gemeente Meppel is deelnemer aan het Convenant SEB op het meest ambitieuze niveau. Dat betekent dat in gemeentelijke aanbestedingen voor bouwprojecten zero emissie eisen worden gesteld aan materieel en logistiek. In 2027 zetten we verdere stappen om schoon- en emissieloos bouwen te borgen in beleid, inkoop en uitvoering en meer ervaring op te doen met de inzet en het laden van elektrisch bouwmaterieel. Zo zorgen we  dat we infrastructurele en bouwprojecten schoner en met minder uitstoot uitvoeren.

Grondstoffeninzameling
De afgelopen jaren zien we dat de hoeveelheid restafval per inwoner toeneemt en het recyclepercentage afneemt. Om dit tegen te gaan, voeren we vanaf 1 januari 2027 het Restafvalsaldo in. Hiermee stimuleren we inwoners om afval beter te scheiden en minder restafval aan te bieden. We ondersteunen inwoners met voorlichting en dienstverlening en volgen de effecten op de hoeveelheid restafval, het afvalscheidingspercentage en het recyclepercentage. Zo houden we waardevolle grondstoffen in de kringloop en zetten we verdere stappen richting circulariteit.

Als gemeente hebben we een voorbeeldfunctie. We werken een plan uit voor de verduurzaming van gemeentelijke gebouwen en processen. We verduurzamen onze gebouwen op het moment dat vervanging of onderhoud toch al nodig is. Daarbij volgen we de projectenplanning uit het strategisch huisvestingsplan maatschappelijke accommodaties. Daarnaast zetten we vervolgstappen in het ontwikkelen van de gemeentewerf naar een circulair ambachtscentrum. We nemen stappen richting elektrificatie van de gemeentewerf en het wagenpark, al zijn deze afhankelijk van beschikbare netcapaciteit. Via de nieuwe onderhoudsaannemer zetten we vervolgstappen in het vervangen van conventionele openbare verlichting naar energiezuinige LED-verlichting. Duurzaamheid is ook steeds verder verankerd in onze bedrijfsvoering. We kopen zoveel mogelijk circulair en maatschappelijk verantwoord in, getoetst aan de hoogste MVI-criteria. Afwijken is alleen mogelijk met goede onderbouwing. In 2027 kijken we naar verdergaande verduurzamingsmogelijkheden. Als fairtrade gemeente kopen wij fairtrade producten in. In de Werkgroep Fairtrade Meppel zijn behalve de gemeente ook de ondernemers via Bewust Meppel, het onderwijs via CSG Dingstede, maatschappelijke organisatie via de Wereldwinkel en de inwoners via een aantal leden op persoonlijke titel vertegenwoordigd. Samen brengen zij het belang van fairtrade voor onze medemensen in arme delen van de wereld onder de aandacht.

Toelichting van de beleidsindicatoren
Gas, elektra en water
We willen zo min mogelijk gas verbruiken. Het gasverbruik van het gemeentehuis is minimaal. De elektriciteit die we afnemen is door duurzame bronnen opgewekt en 100% groene stroom. Er zit echter nog wel veel ruimte tussen de energie die we opwekken en dat wat we verbruiken. Daarom willen we het aantal zonnepanelen uitbreiden. Op het dak van het gemeentehuis liggen op dit moment 75 zonnepanelen. Vanaf 2027 is budget beschikbaar om deze uit te breiden.  Bij het waterverbruik zien we schommelingen en de gegevens van 2024 en 2025 zijn (nog) niet beschikbaar. De datalogger voor de meting doet het niet.

CO2-uitstoot wagenpark
We elektrificeren ons wagenpark, waardoor er een grote afname van CO2-uitstoot is. De toename van CO2 in 2024 komt doordat noodgedwongen diesel moest worden getankt omdat een auto niet langer goed reed op HVO. In 2025 neemt de uitstoot weer af. 

CO2-uitstoot woon-werkverkeer en zakelijke reizen
Met de registratieplicht voor woon-werkverkeer en zakelijke reizen, hebben we vanaf het jaar 2024 inzichtelijk wat de CO2-uitstoot van onze werkgebonden mobiliteit is. We zien een flinke toename in 2025. Met nieuwe arbeidsvoorwaarden in 2026 waaronder het volledig vergoeden van het OV hopen we dat de uitstoot in het komende jaar daalt.

Afval gemeentelijke organisatie
We weten hoeveel stortingen we jaarlijks in de restafvalcontainer doen en zien dat dit aantal nu waarschijnlijk stagneert.
 
Verplichte beleidsindicatoren
Huishoudelijk restafval
Onze gegevens halen we uit de grondstoffenmonitor van Markerein. We werken naar de volgende doelen:

• De gemiddelde hoeveelheid restafval per inwoner per jaar brengen we terug naar minder dan 100 kilo.
• Het afvalscheidingspercentage is minimaal 75 procent.  
• In 2030 wordt meer dan 60 procent van al het huishoudelijk afval gerecycled.

Hernieuwbare energie
We maken gebruik van het monitoringssysteem van de RES Drenthe om de voortgang van de grootschalige opwek te volgen. We gaan uit van de gerealiseerde projecten. Er zit een aantal projecten in de planning, die samen 0,002 TWh opwekken. Zoals het zonnepark Nieuwveense Landen, maar dit besluit wordt heroverwogen. Voor het realiseren van hernieuwbare energie uit zon en wind moeten er diverse juridische- en ruimtelijke stappen worden gezet. Dit proces, met daarbij het streven naar 100% lokaal eigendom, vraagt tijd. Ook de beschikbare capaciteit op het elektriciteitsnetwerk speelt hierbij een rol. Door een nieuwe manier van berekenen hoeveel zonne-energie we op daken kunnen opwekken, is het percentage gerealiseerde opwek lager dan in 2022. De uitkomsten van alle Drentse gemeenten zijn naar beneden bijgesteld. Er wordt bij de RES-monitor niet meer gewerkt met het percentage hernieuwbare energie maar als volgt:

Monitoringsrapportage RES Drenthe - Meppel, peildatum 31-12-2025

Klimaatmonitor
De Klimaatmonitor geeft een uitgebreid overzicht van de CO2-uitstoot op nationaal niveau en is een essentieel hulpmiddel voor het volgen en analyseren van klimaatimpact. Door de landelijke gegevens te raadplegen, krijgen we inzicht in de voortgang richting onze klimaatdoelen.  De totale CO2-uitstoot van Meppel in 2024 is: 178 kTon.  De gegevens over 2025 zijn in 2027 bekend.